Để giữ nếp sau học kỳ quân đội, cha mẹ nên chọn ra ba đến năm thói quen con đã làm được ở trại — như dậy đúng giờ, tự gấp chăn, tự giặt một món đồ, dọn bát sau bữa — rồi biến chúng thành việc cố định hằng ngày ở nhà, khen cụ thể khi con làm, và chính cha mẹ cũng làm cùng. Không có gì làm nếp tan nhanh bằng việc về nhà mọi thứ lại được làm hộ như cũ.
Nhiều phụ huynh than: con đi trại về ngoan được một tuần rồi lại như cũ. Đó là chuyện rất thường gặp, vì thói quen cần môi trường để giữ. Bài này chỉ cách dựng lại "môi trường" ấy trong nhà mình.
Vì sao nếp dễ mất khi về nhà
- Không còn kẻng, không còn hàng ngũ. Ở trại, cả nhóm làm cùng lúc; ở nhà, chỉ mình con.
- Người lớn làm hộ. Ông bà, bố mẹ thấy con vất vả ở trại nên "cho nghỉ".
- Màn hình quay lại. Thời gian rảnh lại bị lấp bởi điện thoại, tivi.
- Không ai ghi nhận. Ở trại có người khen, có thi đua; ở nhà gấp chăn không ai để ý.
Bước 1: hỏi con đã học được gì
Ngay tuần đầu về, ngồi với con, hỏi: "Ở trại con làm được những việc gì mà ở nhà chưa từng làm?" Viết ra danh sách cùng con. Trẻ thường kể nhiều hơn bố mẹ tưởng.
Rồi hỏi tiếp: "Con muốn giữ việc nào ở nhà?" Để con chọn — con chọn thì con giữ lâu hơn.
Bước 2: chọn ít mà chắc
Đừng đòi con giữ cả mười thói quen. Chọn ba đến năm việc, mỗi việc gắn với một mốc cố định trong ngày:
| Mốc trong ngày | Thói quen | Gợi ý cho trẻ nhỏ |
|---|---|---|
| Ngủ dậy | Gấp chăn, xếp gối | Gấp đôi gọn là đạt |
| Trước khi đi học | Tự soạn cặp, kiểm đồ | Theo bảng hình dán cửa |
| Sau bữa ăn | Mang bát vào bồn, lau bàn | Mang bát của mình |
| Chiều tối | Tự giặt tất hoặc khăn | Giặt cùng bố mẹ |
| Trước giờ ngủ | Xếp giày dép, dọn góc học | Cất đồ chơi vào hộp |
Bước 3: tạo "kẻng" ở nhà
Trẻ ở trại làm theo hiệu lệnh. Ở nhà, cần thứ thay thế:
- Giờ cố định: dậy cùng giờ, ăn cùng giờ, ngủ cùng giờ — kể cả cuối tuần, chênh không quá một giờ.
- Bảng việc: dán ở cửa phòng, con tự đánh dấu khi xong.
- Chuông báo: một tiếng chuông nhỏ báo giờ dọn dẹp buổi tối, cả nhà cùng làm năm phút.
Bước 4: khen cụ thể, khen việc chứ không khen người
"Con giỏi quá" là lời khen chung. "Con gấp chăn vuông góc hơn hôm qua rồi" là lời khen giúp con biết mình làm tốt chỗ nào. Khen sự cố gắng và tiến bộ, không so con với anh chị em hay bạn bè. Không cần phần thưởng vật chất cho mỗi lần — niềm vui được ghi nhận là đủ với phần lớn trẻ.
Bước 5: bố mẹ làm cùng
Trẻ học bằng mắt nhiều hơn bằng tai. Nếu bố mẹ để quần áo bừa trên ghế, con khó mà giữ tủ gọn. Một vài việc cả nhà cùng làm:
- Ai cũng tự gấp chăn của mình.
- Sau bữa, mỗi người mang bát của mình.
- Năm phút dọn nhà trước giờ ngủ.
- Một buổi thể dục sáng cuối tuần cùng nhau.
Khi con "quên" hoặc lười
Chắc chắn sẽ có ngày con không làm. Cách phản ứng quyết định nếp có giữ được không:
- Nhắc ngắn, bình tĩnh: "Chăn của con chưa gấp kìa." Không giảng giải dài.
- Không làm hộ. Để con làm, dù muộn vài phút.
- Không phạt nặng, không so "ở trại thì làm được" theo kiểu chê trách.
- Điều chỉnh nếu quá sức: nếu một việc con liên tục không làm được, có thể việc đó chưa hợp tuổi — đổi việc khác.
Nói chuyện với ông bà, người giúp việc
Nếp hay vỡ nhất ở chỗ người lớn khác trong nhà. Ông bà thương cháu, thấy cháu gấp chăn liền "để bà làm cho". Người giúp việc quen dọn hết. Hãy nói trước với mọi người: những việc nào con tự làm, và nhờ mọi người chỉ nhắc chứ đừng làm thay. Có thể giải thích đơn giản: "Con vừa học được ở trại, mình giúp con giữ lại nhé." Khi cả nhà cùng một cách làm, trẻ không có lối thoát để quay lại thói quen cũ.
Giữ không khí trại hè
Trẻ thường nhớ trại vì vui chứ không chỉ vì nề nếp. Giữ lại một chút niềm vui ấy ở nhà:
- Cho con dạy bố mẹ một bài đội ngũ, một bài hát học ở trại.
- Xem lại ảnh, viết thư cho bạn cùng trại nếu con muốn.
- Tổ chức "ngày nề nếp" mỗi tháng, cả nhà dậy sớm, tập thể dục, đi bộ dã ngoại.
Mang về đời thường
Nguyên tắc này đúng với mọi thói quen trẻ học được ở đâu đó — trường, trại, nhà ông bà: chọn ít việc, gắn vào mốc cố định, có tín hiệu nhắc, khen cụ thể và người lớn làm cùng. Nếp nhà không cần kẻng, chỉ cần đều đặn.
Câu hỏi thường gặp
Đi học kỳ quân đội về con lại lười như cũ phải làm sao?
Đây là điều thường gặp vì ở nhà không còn môi trường tập thể. Hãy chọn ba đến năm thói quen con đã làm được, gắn với giờ cố định, dùng bảng việc để con tự đánh dấu, khen cụ thể và cả nhà cùng làm.
Có nên phạt con khi không giữ nếp sau học kỳ quân đội?
Không nên phạt nặng hay chê trách. Nhắc ngắn, bình tĩnh, không làm hộ và điều chỉnh việc nếu quá sức với tuổi của con. Sự nhất quán quan trọng hơn hình phạt.
Làm sao để con tự giác gấp chăn mỗi sáng?
Gắn việc gấp chăn ngay sau khi ngủ dậy, trước khi làm việc khác, bố mẹ cũng gấp chăn của mình. Khen cụ thể khi con làm và không làm hộ khi con quên.
Bảng việc nhà cho trẻ nên có những gì?
Ba đến năm việc gắn với mốc trong ngày như gấp chăn, soạn cặp, mang bát sau bữa, giặt một món đồ nhỏ, dọn góc học trước khi ngủ. Với trẻ nhỏ có thể dùng hình vẽ thay chữ.
Bao lâu thì thói quen mới thành nếp?
Thời gian khác nhau tuỳ trẻ và tuỳ việc, thường cần nhiều tuần lặp lại đều đặn. Điều quan trọng là làm hằng ngày vào cùng thời điểm và không bỏ dở khi con quên vài lần.