Tăng gia sản xuất là việc các đơn vị tự trồng rau, nuôi lợn, gà, cá trong khuôn viên doanh trại để cải thiện bữa ăn và rèn thói quen lao động cho chiến sĩ. Đây là nếp quen thuộc của quân đội Việt Nam: nhiều đơn vị có vườn rau xanh quanh năm, ao cá, chuồng trại nhỏ, và mỗi tiểu đội, trung đội được giao chăm một phần.
Với nhiều thanh niên thành phố, tăng gia là lần đầu cầm cuốc, ủ phân, tưới rau. Với người lớn lên ở nông thôn, đó là chỗ họ "dạy lại" đồng đội. Bài này kể tăng gia diễn ra thế nào, học được gì, và cách mang kỹ năng ấy về một ban công nhỏ ở nhà.
Tăng gia để làm gì
- Cải thiện bữa ăn: rau tươi hái trong ngày, thêm thịt, cá, trứng ngoài khẩu phần tiêu chuẩn.
- Rèn lao động và trách nhiệm: luống rau của tiểu đội mình mà héo là cả tiểu đội thấy.
- Giữ cảnh quan doanh trại: vườn rau thẳng luống, sạch cỏ là một phần của doanh trại chính quy, xanh, sạch, đẹp.
- Học kỹ năng sống: biết trồng, biết chăm, biết thu hoạch — thứ dùng được cả đời.
Vườn rau: công việc theo mùa
Chọn rau dễ trồng, mau thu
Rau muống, rau cải, mồng tơi, rau ngót, bí, mướp, cà, đậu là những loại phổ biến vì nhanh thu hoạch, dễ chăm, hợp khí hậu. Miền Bắc mùa đông có thêm su hào, bắp cải; miền Nam trồng quanh năm nhưng phải tính mùa mưa.
Làm đất, lên luống
Cuốc đất, nhặt cỏ, bón lót phân hoai, lên luống cao để thoát nước. Luống thẳng, rãnh đều — nhìn vườn là biết đơn vị có nền nếp hay không.
Tưới, làm cỏ, bắt sâu
Tưới sáng sớm hoặc chiều mát. Làm cỏ đều đặn. Nhiều nơi hạn chế thuốc trừ sâu hoá học, ưu tiên bắt tay, dùng chế phẩm sinh học hoặc trồng xen để rau an toàn cho chính bữa ăn của mình.
Thu hoạch
Rau hái vừa đủ cho bữa, không hái hết một lần. Luống thu xong được làm lại đất để gieo đợt mới, giữ vườn xanh quanh năm.
Chăn nuôi nhỏ: lợn, gà, cá
Nhiều đơn vị có chuồng lợn, gà và ao cá nhỏ. Thức ăn tận dụng một phần từ rau thừa, cám. Người được phân công chăm phải giữ chuồng sạch, cho ăn đúng giờ, theo dõi con vật ốm.
| Hạng mục | Việc hằng ngày | Điều học được |
|---|---|---|
| Vườn rau | Tưới, làm cỏ, bắt sâu, thu hái | Kiên nhẫn, quan sát, làm theo mùa |
| Chuồng gà | Cho ăn, nhặt trứng, dọn chuồng | Vệ sinh, đều đặn |
| Chuồng lợn | Cho ăn, rửa chuồng, theo dõi sức khoẻ | Chịu khó, không ngại bẩn |
| Ao cá | Cho ăn, giữ nước, thu tỉa | Hiểu chu kỳ nuôi, tính toán |
Phân công: ai làm gì
Thường mỗi tiểu đội, trung đội nhận một khu, theo lịch lao động trong tuần. Có người phụ trách chính cho từng hạng mục, nhất là người có kinh nghiệm nhà nông. Cách làm này giúp:
- Ai cũng có phần, không ai làm hết, không ai ngồi không.
- Người giỏi dạy người chưa biết.
- Thi đua giữa các tiểu đội — vườn nào xanh nhất, thu nhiều nhất.
Những điều tân binh hay bất ngờ
- Trồng rau khó hơn tưởng. Tưới quá nhiều thì úng, ít thì héo; gieo dày thì rau còi.
- Phân hoai không hôi như nghĩ nếu ủ đúng cách và đủ thời gian.
- Rau mình trồng ăn ngon hơn. Nhiều người kể đĩa rau muống tự trồng là món họ nhớ nhất.
- Lao động chân tay là nghỉ ngơi cho đầu óc sau những giờ học căng.
Ủ phân và tận dụng: vòng tuần hoàn nhỏ
Một vườn tăng gia tốt thường đi kèm hố ủ phân: lá rụng, cỏ làm ra, rau thừa từ bếp, phân chuồng được ủ cho hoai rồi bón lại cho luống rau. Nước rửa rau có thể dùng tưới cây. Thức ăn thừa phù hợp được tận dụng cho chăn nuôi theo hướng dẫn vệ sinh.
Đây là bài học về tiết kiệm mà người lính mang về được: rác hữu cơ không phải rác, mà là phân bón của vụ sau. Nhiều gia đình nông thôn vốn làm vậy từ lâu; với thanh niên thành phố, đó là điều mới.
Mang về đời thường: vườn rau ban công
Kỹ năng tăng gia dùng được ngay ở nhà, kể cả căn hộ chung cư:
- Bắt đầu bằng 3–4 thùng xốp hoặc chậu sâu khoảng 20–25 cm, đục lỗ thoát nước.
- Chọn rau mau thu: rau muống, cải, mồng tơi, rau thơm. Hành, tỏi cắm từ củ là dễ nhất.
- Đất trộn: đất thịt, phân hữu cơ hoai, xơ dừa hoặc trấu để tơi xốp.
- Ánh nắng: chọn chỗ có nắng ít nhất vài giờ mỗi ngày.
- Tưới theo giờ cố định như lịch doanh trại — sáng sớm hoặc chiều mát.
- Cho trẻ cùng làm: trẻ tự gieo, tự tưới thì chịu ăn rau hơn.
Ủ vỏ rau củ, bã trà, bã cà phê thành phân bón cũng là cách giảm rác nhà bếp.
Câu hỏi thường gặp
Tăng gia sản xuất trong quân đội là gì?
Là việc các đơn vị tự trồng rau, nuôi gia súc, gia cầm, cá trong doanh trại để cải thiện bữa ăn và rèn lao động. Mỗi tiểu đội, trung đội thường được giao chăm một phần vườn hoặc chuồng trại.
Đi nghĩa vụ có phải trồng rau không?
Nhiều đơn vị có lịch lao động tăng gia, nên chiến sĩ thường được phân công trồng rau, chăm vườn theo lịch. Người chưa biết sẽ được hướng dẫn, không cần kinh nghiệm trước.
Rau tăng gia có an toàn không?
Vì rau dùng cho bữa ăn của chính đơn vị, nhiều nơi ưu tiên phân hữu cơ và hạn chế thuốc hoá học. Mức độ cụ thể tuỳ từng nơi, nhưng nguyên tắc chung là rau sạch cho người trồng ăn.
Trồng rau ban công nên chọn loại nào cho người mới?
Rau muống, rau cải, mồng tơi, rau ngót, rau thơm và hành lá là những loại dễ trồng, nhanh thu. Chọn chậu đủ sâu, đất tơi có phân hữu cơ và chỗ có nắng vài giờ mỗi ngày.
Lợi ích của tăng gia với người lính là gì?
Ngoài bữa ăn tươi hơn, tăng gia rèn tính chăm chỉ, trách nhiệm chung và kỹ năng lao động. Nhiều người sau khi ra quân vẫn giữ thói quen trồng rau, nuôi gà ở nhà.